सामान्य लोक आपली स्वतःची प्रतिभा कशी शोधू शकतात? या क्रांतिकारी टिप्सचा संच तुम्हाला तुमची मूळ बलस्थाने अचूकपणे ओळखण्यास मदत करेल.

या आठवड्याच्या शेवटी मी दोन-तीन वर्षांपूर्वी पदवीधर झालेल्या एका मित्राशी गप्पा मारल्या आणि आम्ही 'प्रतिभा' या शब्दाबद्दल बोललो.

तो असं काहीतरी म्हणाला की मी क्षणभर स्तब्ध झालो.

तो म्हणाला, "मला असं वाटतं की माझ्यात कोणतीही प्रतिभा नाही."

ते वाक्य ऐकायला अगदी सामान्य वाटतं, नाही का? पण काही कारणास्तव, माझ्या हृदयाची धडधड वाढली.

कारण मलाही अगणित वेळा तसंच वाटलं आहे.

काही जण म्हणतील, "यात एवढं काय विशेष आहे? प्रतिभावान नसलेले लोकही भरपूर आहेत. तू काही अलौकिक बुद्धिमत्तेचा नाहीस, मग काळजी करण्यासारखं काय आहे ?"

पण मला त्रास देणारी गोष्ट म्हणजे 'माझ्यात कोणतीही प्रतिभा नाही' हा निष्कर्ष स्वतः नाही.

माझी अडचण ही आहे की, प्रतिभा परिभाषित करण्यासाठी आपण कोणते निकष वापरत आहोत.

आपण सर्वांनीच प्रतिभेची व्याख्या चुकीची समजली आहे.

याचा काळजीपूर्वक विचार करा. बालपणापासून प्रौढत्वापर्यंत आपण प्रतिभेबद्दल काय ऐकले आहे?

गणितात चांगले असणे ही एक प्रतिभा आहे. चित्रकलेत पारंगत असणे ही एक प्रतिभा आहे. उत्तम गायक असणे ही एक प्रतिभा आहे.

या विधानांमध्ये साम्य काय आहे?

तुम्ही इतरांपेक्षा श्रेष्ठ आहात, हाच खरा मुद्दा आहे.

हे सर्वस्वी तुमच्या कौशल्यावर अवलंबून असते, ज्यामुळे तुम्ही एखाद्या विशिष्ट क्षेत्रात सरासरी पातळी ओलांडू शकता.

पण अडचण अशी आहे की, तुम्ही एक सामान्य व्यक्ती असल्यामुळे, तुम्ही प्रत्येक गोष्टीत इतरांपेक्षा खूप चांगले कसे असू शकता?

तुम्ही स्वतःच विचार करा, तुमच्यात अशी कोणती गोष्ट आहे जी तुम्हाला इतरांपेक्षा खऱ्या अर्थाने वेगळे ठरवते?

ते शक्य आहे, पण शक्यता कमी आहे.

अशा एक-दोन गोष्टी असू शकतात ज्यात तुम्ही तुमच्या आजूबाजूच्या लोकांपेक्षा थोडे चांगले असाल, पण तो फरक अगदीच किरकोळ असेल.

याला 'प्रतिभा' म्हणता येणार नाही.

प्रतिभा म्हणजे इतरांपेक्षा श्रेष्ठ असणे नव्हे, तर न थकता काम करणे होय.

हा सर्वात अवघड भाग आहे.

आपण प्रतिभेची व्याख्या 'इतरांपेक्षा श्रेष्ठ असणे' अशी करतो आणि मग हाच निकष वापरून प्रत्येक सामान्य माणसाकडून अपेक्षा ठेवतो.

निकाल काय लागला?

परिणामी, बहुसंख्य लोकांना आयुष्यभर असे वाटत राहते की त्यांच्यामध्ये कोणतीही प्रतिभा नाही.

त्या सर्वांना वाटत होते की ते अशा प्रकारचे लोक आहेत जे 'सर्व बाबतीत ठीकठाक आहेत, पण कशातही उत्कृष्ट नाहीत'.

त्या सर्वांना वाटत होते की त्यांचे आयुष्य असेच असेल.

खरं सांगायचं तर, ही भावना गुदमरवणारी आहे.

दोन दिवसांपूर्वी मला ऑनलाइन एक खूपच रोचक सुविचार आढळला.

सारांश असा आहे की, सामान्य लोक 'मी इतरांपेक्षा श्रेष्ठ कसा आहे' हे शोधून आपली प्रतिभा ओळखत नाहीत.

त्याऐवजी, अशा गोष्टी शोधा ज्या केल्याने अतिरिक्त खर्च येणार नाही.

या वाक्यावर काळजीपूर्वक विचार करा.

त्यामुळे कोणताही अतिरिक्त वापर निर्माण होणार नाही याचा अर्थ काय आहे?

याचा अर्थ असा की, हे करताना तुम्हाला स्वतःवर जबरदस्ती करण्याची गरज नाही.

चिकाटीने टिकून राहण्यासाठी इच्छाशक्तीवर अवलंबून राहण्याची गरज नाही.

स्वतःला 'फक्त धीर धर, फक्त धीर धर' असं सारखं सांगत राहण्याची काही गरज नाही.

तुम्ही ते अगदी सहजपणे केलंत.

खाण्यापिण्याप्रमाणेच, यातही संघर्षाची भावना नसते.

प्रतिभा आणि आवड यांच्यात काय फरक आहे?

काही जण म्हणतील, ही निव्वळ 'व्याज'च नाही का?

ते अगदी सारखे नाहीत.

आवड म्हणजे अशी गोष्ट जी तुम्हाला करायला आवडते, पण एखादी गोष्ट आवडली म्हणजे त्यासाठी प्रयत्न करणार नाही असे नाही.

तुम्हाला व्हिडिओ गेम्स खेळायला आवडत असेल, पण संपूर्ण दुपार खेळल्यानंतर तुम्ही थकून जाल.

तुम्हाला चित्रपट बघायला आवडत असेल, पण एकापाठोपाठ तीन चित्रपट बघून तुम्हाला कंटाळा येईल.

परंतु प्रतिभेचा 'उपभोग न घेण्याचा' पैलू आवडीपेक्षा एक पाऊल पुढे जातो.

याचा अर्थ असा की, जेव्हा तुम्ही एखादे काम करता, तेव्हा तुम्ही केवळ त्याचा आनंदच घेत नाही, तर तुमची संपूर्ण मनःस्थितीही शांत होते.

तुम्हाला थकवा जाणवणार नाही.

काम पूर्ण झाल्यावरही तुम्हाला थोडे बरे वाटू शकते.

मला पुढे चालू ठेवायचे आहे.

मी तुम्हाला एक उदाहरण देतो म्हणजे तुम्हाला समजेल.

माझी एक मैत्रीण आहे जिला गोष्टी व्यवस्थित लावायला खूप आवडते.

ही काही वेड लागल्यासारखी आवराआवर नाही; त्याला फक्त नैसर्गिकरित्या अस्ताव्यस्त गोष्टी व्यवस्थित लावायला आवडतात.

इतरांना हे एक कंटाळवाणे काम वाटू शकते, पण तो याकडे तणाव कमी करण्याचा एक मार्ग म्हणून पाहतो.

इतरांना कपाट लावायला अर्धा तास लागतो, पण तो दहा मिनिटांतच ते पूर्ण करतो आणि तरीही त्याला अजून लावायचे असते.

तुम्ही त्याला ५,००० शब्दांचा लेख लिहायला सांगितलात, तर तो तीन तास तिथे बसून त्रास सहन करू शकतो.

पण जर तुम्ही त्याला पूर्णपणे अस्ताव्यस्त असलेली खोली आवरायला सांगितली, तर तो दोन तासांत ते काम पूर्ण करेल आणि त्याला ताजेतवानेही वाटेल.

याला म्हणतात प्रतिभा.

तो इतरांपेक्षा जास्त चांगल्या प्रकारे आयोजन करतो असं नाही, तर हे करताना तो आपली ऊर्जा खर्च करत नाही.

तुमची प्रतिभा शोधण्यात मदत करणारे तीन प्रश्न

यावर विचार करा, अशी कोणती गोष्ट आहे का ज्यामुळे तुम्हाला असे वाटते?

तुमच्यापैकी काही जण म्हणतील, "नाही, मी काहीही केले तरी मला थकवा जाणवतो."

मी तुम्हाला दुसऱ्या दृष्टिकोनातून विचारतो.

इतर गोष्टींपेक्षा एखादी गोष्ट पाळायला तुम्हाला सोपी वाटते का?

तुम्हाला स्वतःवर जबरदस्ती करण्याची गरज नाही; ते आपोआपच घडेल.

इतरजण तीन दिवसांनी हार मानतील, पण तुम्ही नकळतपणे तीन महिन्यांपासून ते करत आहात.

इतरांना हे अत्यंत कंटाळवाणे आणि त्रासदायक वाटू शकते, पण तुम्हाला ते खूपच मनोरंजक वाटते.

बहुधा तुमची प्रतिभा त्याच क्षेत्रात आहे.

सर्वच सामर्थ्ये म्हणजे केवळ अशाच दिशा नसतात ज्यांचा पाठपुरावा करणे तुमच्यासाठी सोपे असते.

विचार करा, तुम्ही दररोज कामावरून सुटल्यावर स्वाभाविकपणे काय करता?

जेव्हा तुम्ही शनिवार-रविवारी काम करत नसाल, तेव्हा तुम्ही सहजपणे काय करता?

जेव्हा तुम्ही तुमचा फोन स्क्रोल करत असता, तेव्हा तुम्ही नैसर्गिकरित्या कोणत्या कंटेंटवर रेंगाळता?

तुम्ही हे बिंदू जोडल्यास, तुम्हाला एक ढोबळ रूपरेषा दिसू शकेल.

ही काही जगाला हादरवून टाकणारी प्रतिभा नाही, किंवा 'मला जग बदलायचं आहे' अशी कोणती भव्य कहाणीही नाही.

ही अशी गोष्ट आहे जी तुम्हाला इतरांपेक्षा करायला सोपी जाते आणि ती टिकवून ठेवणेही अधिक सोपे जाते.

ते शोधा, आणि मग ते करा.

ते इतके सोपे आहे.

प्रतिभेचे मूल्य हे पोटापाण्याची सोय करण्यावर अवलंबून नसते.

मला माहित आहे की तुमच्यापैकी काही जण म्हणतील, "ते सापडलं तर काय? त्याने काही आपल्या घराचं पोट भरणार नाही."

ही कल्पना अगदी योग्य आहे.

मला पूर्णपणे समजते आहे.

तुम्ही कलाकार नाही; तुम्हाला चित्रकला करून उदरनिर्वाह करण्याची गरज नाही. तुम्ही प्रोग्रामर नाही; तुम्हाला कोड लिहून उदरनिर्वाह करण्याची गरज नाही. तुम्ही फक्त एक सामान्य कार्यालयीन कर्मचारी आहात, जो दररोज कंटाळवाणी कामे हाताळतो. मग एखादी प्रतिभा शोधून काय फायदा?

पण मला हे सांगायचं आहे की, प्रतिभेचं मूल्य हे त्यातून घरखर्च भागवता येतो की नाही यावर अवलंबून नसतं.

प्रतिभेचे मूल्य यातच आहे की, ती तुम्हाला 'स्वतःच्या स्वभावाप्रमाणे' राहण्यात स्थैर्य मिळवून देते.

तुम्हाला त्यातून पैसे कमवण्याची किंवा त्याद्वारे प्रसिद्ध होण्याची गरज नाही.

तुम्हाला फक्त एवढेच माहित असणे आवश्यक आहे की या जगात एक अशी गोष्ट आहे जी तुम्ही न थकता करू शकता.

अनेक रात्री उशिरापर्यंत 'मी हे काय करत आहे?' असा विचार करत असताना, केवळ ही गोष्ट माहीत असणे देखील तुम्हाला थोडी मानसिक शांती देण्यासाठी पुरेसे आहे.

स्वतःला ओळखा, हाच सर्वात जुना आणि सर्वात मूलभूत प्रश्न आहे.

डेल्फीच्या प्राचीन ग्रीक मंदिराच्या प्रवेशद्वारावर तीन शिलालेख कोरलेले आहेत.

त्यापैकी सर्वात प्रसिद्ध सुविचार आहे, "स्वतःला ओळखा."

हजारो वर्षांपूर्वीपासून लोक या गोष्टीवर विचार करत होते.

आजही आपण 'प्रतिभा म्हणजे केवळ इतरांपेक्षा श्रेष्ठ असणे' या व्याख्येत अडकलो आहोत.

खरं तर, आपली प्रतिभा शोधणे हा मूलतः स्वतःला समजून घेण्याचाच एक भाग आहे.

बाह्य मापदंड शोधण्याऐवजी, आत्मपरीक्षण करा आणि पाहा की तुम्हाला आरामशीर वाटत असताना तुम्ही कोणते काम करता.

ढोंग करण्याची गरज नाही.

ते नैसर्गिकरित्या घडले.

आपली प्रतिभा कशी ओळखावी? आपली प्रतिभा शोधण्यासाठी येथे काही महत्त्वाच्या सूचना दिल्या आहेत.

प्रत्येकजण म्हणतो की आपली प्रतिभा शोधणे महत्त्वाचे आहे, पण एका सामान्य माणसासाठी, प्रतिभा ही अशी गोष्ट नसते जी त्याला इतरांपेक्षा श्रेष्ठ बनवते.

तुम्ही एक सामान्य व्यक्ती असल्यामुळे, तुमच्यामध्ये एखाद्या सरासरी व्यक्तीपेक्षा लक्षणीयरीत्या चांगली अशी कोणत्याही गोष्टीत क्षमता विकसित होण्याची शक्यता कमी आहे.

सर्वसामान्य लोकांसाठी, आपली प्रतिभा शोधणे म्हणजे मूलतः हे शोधणे:

• तुम्ही काहीतरी करा
• यासाठी तुम्हाला कोणताही अतिरिक्त खर्च येणार नाही.
• तुमच्यामध्ये इतरांपेक्षा चिकाटी दाखवण्याची शक्यता जास्त आहे.

बहुधा तुमची प्रतिभा तिथेच दडलेली असते, तुमची सर्व बलस्थाने नव्हेत. तुमची प्रतिभा शोधण्यासाठी ही आहे खरी युक्ती.

खरं सांगायचं तर, हा लेख कोणाला उपयोगी पडेल की नाही हे मला माहीत नाही.

कारण मी अजूनही स्वतःला शोधत आहे, आणि मी कशात चांगली आहे व माझ्यासाठी काय योग्य आहे, हे मी स्वतःला सतत विचारत असते.

पण एका गोष्टीची मला अधिकाधिक खात्री पटत आहे, ती ही:

प्रतिभा ही अशी गोष्ट आहे जी तुम्ही शोधू शकत नाही; ती तुम्हाला जाणवते.

तुम्हाला कोणतेही मूल्यांकन करण्याची किंवा दहा लोकांना, "तुमच्या मते मी कोणत्या गोष्टीत चांगला आहे?" असे विचारण्याची गरज नाही.

तुम्हाला फक्त सर्वात सोप्या प्रश्नाकडे परत जाण्याची गरज आहे: तुम्ही असे काय करता ज्यामुळे तुम्हाला थकवा येत नाही?

तर मग ते कर.

ते इतके सोपे आहे.