सध्याची बाजारपेठ आकुंचन पावणारच आहे: ई-कॉमर्स टीम जितके जास्त कष्ट घेईल, तितकीच भविष्यात संकटे निर्माण होण्याची शक्यता जास्त असते.

मी अलीकडेच एका जुन्या मित्रासोबत जेवलो, जो जवळपास दहा वर्षांपासून ई-कॉमर्स व्यवसायात आहे.

त्याने माझ्यासमोर बढाई मारली की त्याची टीम आता किती कठोर झाली आहे, दररोज कन्व्हर्जन रेट्स आणि सरासरी ऑर्डर व्हॅल्यूची कसून तपासणी करते, पहाटे २ वाजता डेटा डॅशबोर्ड्स पाहते आणि कस्टमर सर्व्हिस स्क्रिप्ट्समध्येही आठ वेळा सुधारणा करते.

ऐकत असताना मला खरंतर थोडं अस्वस्थ वाटलं.

तो मेहनत करत नाही असं मला वाटतं असं नाही.

उलटपक्षी, त्याने गरजेपेक्षा जास्त प्रयत्न केला.

पण मला एक गोष्ट माहीत आहे: त्याच्या उत्पादन श्रेणीत सलग पाच तिमाहींपासून घट होत आहे.

हे एक क्रूर पण वस्तुनिष्ठ सत्य आहे.

शेअरची किंमत अटळपणे कमी होईल; हा भौतिकशास्त्राचा एक अटळ नियम आहे.

कोणतीही एक विद्यमान बाजारपेठ आकुंचन पावणे अटळ आहे.

तुम्ही पुरेसे कष्ट करत आहात की नाही, हा प्रश्न नाही.

हा उत्पादनाच्या जीवनचक्रावर नियंत्रण ठेवणारा एक भौतिक नियम आहे आणि त्याचा मानवी इच्छाशक्तीशी काहीही संबंध नाही.

तुम्ही बनवलेल्या उत्पादनाचे स्वतःचे जीवनचक्र असते, ज्यामध्ये त्याचा जन्म, वृद्धत्व, आजारपण आणि मृत्यू यांचा समावेश असतो.

एकदा सुरुवातीचे फायदे संपले की, वापरकर्त्यांना त्याचा कंटाळा येतो आणि पर्याय उपलब्ध होतात, त्यामुळे कितीही सुधारणा केली तरी घसरणीचा आलेख सतत खालीच जात राहील.

गळक्या बोटीतून पाणी काढणे हा सर्वात सौम्य सापळा आहे.

मी असे अनेक संघ पाहिले आहेत जे जितके जास्त काम करतात, तितके जास्त थकतात.

थकवा कुठून येतो?

त्यांनी आपली सर्व शक्ती एकाच गोष्टीवर केंद्रित केली: खालीच जाणाऱ्या आलेखावरील घसरण कशी कमी करावी.

हे म्हणजे गळक्या बोटीत बसून, त्यातून पाणी बाहेर काढण्याचा आटोकाट प्रयत्न करण्यासारखं आहे.

ती कृत्ये विशेषतः हृदयस्पर्शी होती.

प्रत्येकजण घामाघूम होऊन पाणी काढत होता आणि बॉससुद्धा पाणी काढत होता. थांबण्याची कोणाचीच हिम्मत होत नव्हती, कारण तसे केल्यास पाणी ओसंडून वाहले असते.

पण शेवट खरंतर खूप पूर्वीच लिहिला गेला होता.

होडीला गळती लागली आहे.

तुम्ही कितीही वेगाने पाणी काढले तरी, आत येणाऱ्या पाण्याच्या वेगाला तुम्ही मागे टाकू शकत नाही.

एके दिवशी, पाणी उचलण्याचा वेग अपुरा पडला आणि संपूर्ण जहाज बुडाले.

या प्रकारची व्यस्तता हा एक अतिशय सौम्य सापळा आहे.

कारण ते विशेषतः सकारात्मक, लवचिक आणि प्रशंसनीय दिसते.

सरतेशेवटी, हे धोरणात्मक हताशेला लपवण्यासाठी डावपेचात्मक दक्षतेचा वापर करण्यासारखे आहे.

पुढचे जहाज बांधत राहणे ही ॲपलची रणनीती आहे.

खऱ्या अर्थाने श्रेष्ठ खेळण्याची शैली कोणती?

माझ्या मनात सर्वात आधी सफरचंद आले.

ॲपलचे उदाहरण घ्या, या कंपनीने काळाच्या कसोटीवर टिकून राहण्यासाठी कधीही एकाच उत्पादनावर अवलंबून राहिलेली नाही.

जेव्हा आयपॉड त्याच्या शिखरावर होता, तेव्हा तो नुसताच पडून राहिला नाही; उलट, त्याने आयफोनची निर्मिती केली.

ज्या दिवशी आयफोनने आयपॉडला मागे टाकले, त्या दिवशी त्याने आयपॅड आणि मॅकच्या परिसंस्थेचा पाया आधीच घातला होता.

नंतर, घड्याळे, हेडफोन, सेवा—एकापाठोपाठ एक नवीन गोष्टींचा डोंगर वाढतच गेला.

जुने क्षीण होत आहे, पण हरकत नाही, कारण नवीन वाढले आहे.

ते काही गळक्या बोटीतून वेड्यासारखं पाणी उपसण्याचं काम नव्हतं.

जणू काही जुने जहाज अजूनही भरकटत असतानाच ते पुढचे जहाज बांधायला लागले होते.

सोप्या भाषेत सांगायचे तर, ही युक्ती अत्यंत साधी आहे, पण बहुतेक कंपन्यांना ती वापरता येत नाही.

मागे हटून नवीन संधी शोधणे हे बॉसचे मूळ मूल्य आहे.

ते का करता येत नाही?

कारण यात एक विशेषतः अमानवीय पैलू आहे.

बॉसचे मूळ मूल्य नेमके काय असते?

अनेक बॉस, विशेषतः जे व्यवसायात खालच्या पदापासून वर आले आहेत, त्यांच्याकडून एक विशिष्ट चूक होण्याची शक्यता जास्त असते.

जेव्हा आधीपासून असलेल्या व्यवसायात एखादी समस्या निर्माण होते, तेव्हा धाव घेऊन कर्मचाऱ्यांकडून काम स्वतःच्या हातात घेणे ही त्याची पहिली प्रतिक्रिया असते.

त्याने ग्राहक सेवा स्क्रिप्ट्समध्ये सुधारणा केली, प्रचारात्मक साहित्याच्या वितरणावर देखरेख केली आणि थेट प्रक्षेपणात स्वतः सहभागीही झाला.

त्याला वाटले की यालाच आदर्श घालून देणे आणि आघाडीवर राहणे म्हणतात.

पण खरं सांगायचं तर, बॉसने करायला नको असलेली ही सर्वात शेवटची गोष्ट आहे.

अनेक बॉस याकडे सुरक्षेचा स्रोत म्हणून पाहतात, जणू काही त्यांनी स्वतः व्यवसाय हाताळला नाही तर आभाळ कोसळेल.

पण तुम्ही जेवढे घट्ट पकडून ठेवाल, तेवढ्या कमी नवीन गोष्टी वाढतील.

जेव्हा विद्यमान व्यवसाय अजूनही रोख प्रवाह निर्माण करू शकतात, तेव्हा मालकाने स्वतः त्यात हस्तक्षेप करून ते पाणी उपसणे योग्य नाही.

त्याऐवजी, त्यांनी जुन्या व्यवसायातून वेळ आणि संसाधने मोकळी केली.

ते बाहेर का काढायचं?

पुढील टप्प्याटप्प्याची संधी शोधा आणि तिची व्याख्या करा.

ही हालचाल आरामदायक वाटते का?

मला अजिबात अस्वस्थ वाटत नाही.

विचार करा: तुम्हाला जुन्या व्यवसायाची माहिती आहे, तुम्ही डेटा समजू शकता, तुम्ही टीमचे नेतृत्व करू शकता आणि तुमच्याकडे दररोज करण्यासारखी निश्चित कामे आहेत.

विकासाची पुढची संधी अस्पष्ट, अज्ञात आहे आणि सहा महिन्यांच्या प्रयत्नांनंतरही कदाचित काहीच निष्पन्न होणार नाही.

म्हणून मानवी स्वभाव तुम्हाला तुमच्या जुन्या कामांकडे परत ढकलतो, अशा गोष्टी करण्यासाठी ज्यात तुम्ही पारंगत आहात आणि ज्यातून तुम्हाला तात्काळ प्रतिसाद मिळू शकतो.

पण जर तुम्ही मानवी स्वभावाप्रमाणे वागलात, तर कंपनीचा विनाश अटळ आहे.

पाणी काढल्यामुळे कोडॅक आणि नोकिया दोघेही अडखळले.

या संदर्भात बोलताना, मला दोन जुन्या, पण अंगावर काटा आणणाऱ्या उदाहरणांची आठवण झाली, ज्यांच्याबद्दल मी नेहमी विचार करत असतो.

कोडॅक.

डिजिटल कॅमेऱ्याचा शोध त्याच्याच लोकांनी लावला, तोही १९७५ सालचा.

पण त्याला आपला चित्रपटांचा फायदेशीर जुना व्यवसाय सोडणे सहन झाले नाही, म्हणून त्याने ते तंत्रज्ञान एका ड्रॉवरमध्ये बंद करून ठेवले.

इतरांनी डिजिटल तंत्रज्ञान यशस्वी करेपर्यंत, ते आपल्या सहकाऱ्यांसहित बुडून जाईल.

नोकिया.

आश्चर्यकारकपणे मोठा बाजारहिस्सा असलेला, फीचर फोन युगाचा बादशाह.

जेव्हा स्मार्टफोनची लाट आली, तेव्हा ती अजूनही फीचर फोनमधून पाणीच उचलत होती. त्याने वर पाहण्याचा प्रयत्न करेपर्यंत, ती लाट आधीच त्याच्या चेहऱ्यावर आदळली होती.

असं नाही की ते प्रयत्न करत नाहीत.

त्यांनी आपली सगळी शक्ती, खाली जाणारच असलेल्या आलेखाचा वेग कमी करण्याचा प्रयत्न करण्यात खर्च केली.

हे काही प्रमाणात औष्णिक गतिकीच्या दुसऱ्या नियमासारखे आहे.

ज्या बंद प्रणालीला सतत नवीन ऊर्जा मिळत नाही, ती केवळ अराजकता आणि विनाशाकडे जाते.

व्यवसायाच्या जगात, जुना आलेख हा गळक्या जहाजासारखा असतो; जोपर्यंत तुम्ही सक्रियपणे नवीन जहाज बांधत नाही, तोपर्यंत त्यात आपोआप सुधारणा होणार नाही.

जबाबदाऱ्यांची विभागणी स्पष्ट असली पाहिजे; दोन्ही कामांमध्ये गफलत होऊ नये.

श्रमविभागणीच्या बाबतीत बोलायचे झाल्यास, आवश्यकता वास्तविक पाहता अत्यंत स्पष्ट आहेत.

जुन्या संघाचे ध्येय अगदी स्पष्ट होते: फक्त एकच गोष्ट करणे.

जुन्या उत्पादनांचा सखोल अभ्यास करा, त्यांना परिष्कृत करा आणि त्यांच्यातील उरलेल्या मूल्याचा पुरेपूर उपयोग करून घ्या.

जे सुधारण्याची गरज आहे ते सुधारा, जिथे शक्य असेल तिथे कार्यक्षमता वाढवा आणि दररोज शक्य तितके जास्त कमवा.

मूल्याचा हा भाग म्हणजे हमी असलेला रोख प्रवाह, जो नवीन व्यवसायाला चालना देणारी जीवनवाहिनी आहे.

आणि बॉस आणि मुख्य कर्मचाऱ्यांबद्दल काय?

तुम्हाला तुमच्या सुरक्षित क्षेत्राच्या बाहेर पडण्यासाठी स्वतःला भाग पाडावे लागेल.

जा आणि त्या लहान, अपूर्ण गरजा पूर्ण करा.

त्या जुन्या व्यवसायांच्या जडत्वात, पूर्णपणे अज्ञात असलेल्या कोपऱ्यांमध्ये शिरा आणि संसाधनांची पुढची लाट शोधा.

या दोन गोष्टींमध्ये गफलत करू नये.

जर जुन्या टीमला सतत नवीन कामांसाठी दुसरीकडे बोलावले जात असेल, तर जुन्या व्यवसायाच्या रोख प्रवाहावर ताण येईल.

जर बॉसला पैसे कमावण्यासाठी नेहमी जुन्या व्यवसायातच ओढले जात असेल, तर नवीन वाढ कधीच होणार नाही.

अन्नाचा पुढचा पुरवठा कुठून होईल हे माहीत असल्यामुळे सुरक्षिततेची भावना येते.

खरं सांगायचं तर, माझी अधिकाधिक खात्री पटत आहे की, कंपनीची सुरक्षिततेची भावना केवळ तिचे रक्षण करून कधीही निर्माण करता येत नाही.

तुम्ही त्याचे कितीही कडक रक्षण केले तरी, जमिनीचा तो छोटा तुकडा अखेरीस कठीण होईलच.

जेव्हा तुमचे लक्ष 'या जमिनीच्या छोट्या तुकड्याचे रक्षण कसे करायचे' यावरून 'अन्नाची पुढची खेप नेमकी कुठून येणार आहे?' यावर केंद्रित होते, तेव्हाच तुम्हाला खऱ्या अर्थाने सुरक्षिततेची भावना जाणवू शकते.

नाहीतर?

तुमची आजची सगळी धावपळ, अतिरिक्त काम आणि काटेकोर कार्यपद्धती ही उद्याच्या संकटाची केवळ बीजे पेरत आहे.

होडीला अजूनही गळती आहे.

तुम्ही अजूनही पाणीच काढत आहात.

पाण्याच्या पृष्ठभागावरील शांतता इतरांना फसवू शकते, पण ती काळाला फसवू शकत नाही.

तर चला, आपण सुरुवातीच्या त्या मित्राकडे परत जाऊया.

त्या दिवशी मी स्वतःला आवरू शकलो नाही आणि त्याला काहीतरी वाईट बोललो.

मी त्याला विचारले, "पाणी काढणे थांबव, वर बघ आणि पुढची बोट कुठे आहे ते बघ."

तो क्षणभर थांबला, मग हसला आणि म्हणाला, "तुमचं बरोबर आहे, पण मी आत्ता खरंच जाऊ शकत नाही."

मला समजते की तो त्यातून सुटू शकला नाही.

मला खरंच समजतंय.

पण काही गोष्टी तुम्हाला कधी ना कधी सोडाव्याच लागतात.

बोट बुडण्यापूर्वी पाणी उपसणे आणि पाणी मानेपर्यंत येईपर्यंत थांबणे या दोन पूर्णपणे वेगळ्या गोष्टी आहेत.

काय तो महान काळ होता, माझ्या मित्रांनो.

विद्यमान मालमत्ता अटळपणे नष्ट होणारच; टिकून राहण्यासाठी संपत्तीचा संचय करणे हीच गुरुकिल्ली आहे.

इतके भावनाविवश होऊ नका की गळक्या बोटीत बसून रडावे.